Als je Spaans gaat leren in Spanje – of als je gewoon geinteresseerd bent in de Spaanse cultuur – dan ben je vast benieuwd naar typische Spaanse gewoontes. Zeker als je bij een gastgezin gaat wonen tijdens je cursus Spaans in Spanje, krijg je direct met de Spaanse cultuur en Spaanse gewoontes te maken. Natuurlijk ken je vast een aantal stereotypen. In Spanje houdt iedereen een siesta; in Spanje is het warm; in Spanje komt iedereen te laat (“manana, manana”), en drinken ze ‘cerveza’ op de ‘playa’. Maar hoe gaat het er nu echt aan toe in Spanje? Wat zijn nu écht typische Spaans gewoontes?

La siesta

Om maar meteen met de siesta te beginnen: geloof het of niet, maar wist je dat een dutje doen is niet alleen typisch Spaans is? Ook in Griekenland, Brazilië en Mexico wordt deze goede traditie in ere gehouden. Maar toch staat vooral Spanje bekend om de “nap”-traditie.

Los van culturele kwesties, zijn er wetenschappelijke studies die hebben aangetoond dat een dutje je kan helpen de productiviteit op het werk te verhogen. Tot zo ver niets dan goeds over de siesta.

Maar dit culturele (Spaanse) verschijnsel heeft natuurlijk ook vooral te maken met de karakteristieke dagindeling van Spanje (zie hieronder) (en wellicht ook met het gebruik van alcohol tijdens de lunch).

Slapen mensen in Spanje nu echt elke middag een uur of langer? Eerlijk gezegd, niet. Wel is de lunch pauze veel langer dan in b.v. Nederland, en vaak is er wel even tijd om dan even uit te rusten voordat de activiteiten van de dag weer opgepakt worden.

Maar dat heel Spanje nu iedereen tussen 2 en 5 in bed ligt… nee. Kinderen gaan overigens wel vaak even slapen ’s middags, en dat doen ze tot iets later leeftijd dan in Nederland. Dat komt dan weer om dat ze ‘s avonds zo laat naar bed gaan.

Ook is het tussen 2 en 4 (of 5 in het Zuiden van Spanje) erg rustig op straat tijdens ‘siestatijd’, en zijn winkels en banken etc. gesloten.

Meer over de Spaanse dagindeling als je verder leest.

De Spaanse dagindeling

De Spanjaarden hebben zo hun eigen, karakteristieke dagindeling. De achtergrond van deze roosters en dagindeling is overigens niet zo cultureel. In tegenstelling: deze indeling verwijst – naar men zegt – naar een historische kwestie die verband houdt met de afstemming tussen Franco en Hitler, vanaf 17 maart 1940. Franco paste toen het Spaanse schema aan dat van Berlijn aan, ondanks het feit dat de tijdzone eigenlijk zou moeten samenvallen met het Verenigd Koninkrijk en Portugal.

De lunch in Spanje, die dus tot op dat moment om 13.00 uur plaats vond, werd vanaf toen een uur uitgesteld. Het tijdstip voor het avondeten volgde en zo ook de tijd die aan het avond en nachtleven daarná wordt gewijd.

In de praktijk komt het er op neer dat de lunch in Spanje tot op vandaag de dag plaatsvindt tussen 14.30 en 15.30 en het avondeten tussen 21.00 en 22.00. Tussen deze beide Spaanse maaltijden is er dan nog een moment met een kopje koffie/thee met een broodje/snackje rond 17.00 of 1800, dat de merienda genoemd wordt. (het hier vanaf geleide werkwoord: merendar. Je kunt de merienda vergelijken met een (niet zo uitgebreide) English tea.) Volwassenen slaan dit nog wel eens over, maar voor m.n gezinnen met kinderen is het wel een belangrijk moment.

Invloed van het weer in Spanje

Natuurlijk speelt ook het klimaat (weer) een grote rol bij de Spaanse dagindeling. Met name in het hete Zuiden, in Andalucía, wordt het pas ’s avonds na 21.00 prettig buiten. Het komt dus goed uit dat alles wat later begint; deze situatie wordt dus zeker door het klimaat in stand gehouden.

Lange lunchpauze in Spanje

Overigens hebben verschillende politieke partijen de laatste jaren wel geprobeerd om het Spaanse dag schema te veranderen, om het weer meer overeen te laten komen met Europa. Met name de lange lunchpauze in Spanje zorgt er voor, dat als de Spanjaarden terugkeren naar hun werk (zo rond 16.00), de meeste Noord-Europese kantoren al bijna gaan sluiten (zo rond 17.00).

In de grote steden van Spanje (Madrid, Barcelona, Valencia) is de lunchpauze al wel ingekort: in verband met het drukke verkeer en de grote afstanden lukt het de mensen toch niet om naar huis te gaan voor lunch en siesta. Dan dus liever een korte lunch en aan het einde van de dag vroeger naar huis. Maar in de rest van Spanje houdt met zeker nog vast aan het ‘oude’ en latere schema.

Afhankelijk van waar je Spaans gaat leren in Spanje, in welke stad, zul je op je lesrooster zien dat je zeker te maken zult krijgen met deze dagindeling en je Spaanse lessen misschien op een andere tijd zult krijgen als je in Nederland gewend zou zijn.

Prime time en natafelen

Vreemd genoeg (of eignelijk helemaal niet zo vreemd) is prime-time in Spanje om 15:00 uur, wat samenvalt met het beroemde after-lunch of, (het begin van) de siësta. Het natafelen, tv kijken en/ of siesta houden, zijn allemaal goed voor de spijsvertering na de (warme lunch), die in de landen van Noord-Europa meestal maar 30 minuten duurt. Daar wordt dus niet na-getafeld na de lunch.

Voeg het Spaanse natafelen bij de koffie en likeur cultuur van Spanje, en je hebt redenen genoeg om dit moment lang te laten duren.

De beroemde (gratis) tapas

Hoewel niet alle gratis tapas van goede kwaliteit zijn, wordt in veel Spaanse bars in de Spaanse steden nog steeds een gratis tapa geserveerd bij je drankje, iets wat je vast aangenaam heeft verrast als je al eens in Spanje bent geweest.
Zo roept Spanje het beeld op van volle terrassen in de zon met (gratis) tapas om de maag te vullen en en heerlijke wijn of een koud biertje…. met de beroemde drukke Spaanse conversatie.

Meer lezen over Spanje en de Spaanse tapas cultuur.

De 12 druiven op oudjaarsavond

Het bekendste verhaal over de 12 druiven op oudjaarsavond, is dat de traditie voortkomt uit een overschot aan druiven in Alicante en Murcia in het jaar 1909. Er is echter een andere versie, die teruggaat naar Madrid, op 5 januari 1882, de officiële feestdag in de hoofdstad.

De gemeenteraad begon op dat moment 5 peseta’s te innen, een zeer hoog bedrag voor die tijd, voor degenen die Drie Koningen wilden vieren. De feestgangers besloten daarop om het feest te verplaatsen naar 31 december, waarbij ze 12 druiven aten bij elke klokslag van de beroemde klok die in 1866 was geïnstalleerd op de Puerta del Sol.

Rolgordijnen

In Nederland – en ook in andere landen van Noord-Europa- zijn we gewend de voorkant van onze huizen redelijk open te houden en daarmee dus ook aan zonlicht bloot te stellen. Los van het aantal uren daglicht dat er in Spanje is (zo tussen 2.500 en 3.000, terwijl dat in b.v. de UK maar 1.600 uren zijn), is er een culturele verklaring voor het feit dat in Spanje NIET het geval is. We gaan daarvoor terug naar de 8e eeuw.

 

 

De Andalusische huizen die in die tijd gebouwd werden, waren vee geslotener. Wat binnenshuis gebeurde, moest binnenshuis blijven, was het idee. Dit in tegenstelling tot b.v. Nederland, waar met de bouw rekening gehouden werd met het calvinistische idee van ‘open huizen’ met een ‘etalage-effect’. Zo kan men zien dat er niets ‘raars’ gebeurde achter gesloten gordijnen.

Maar de katholieke kerk in Spanje dacht daar dus heel anders over. In Spanje maken de mensen zich sneller zorgen maken over wat anderen zullen denken. Wat als de buren iets zouden zien en daar iets raar van zouden denken… Dan liever de deur (en de ramen) goed dicht.

Of dit een geldige verklaring is? Wie zal het zeggen. Een feit is dat de weersomstandigheden in Spanje de gesloten rolgordijnen in elk geval perfect in de kaart spelen.

Luidruchtigheid, vloeken en hard (door elkaar heen) praten

Als er één ding is waar men in Spanje goed in is, dan is dat in het produceren van veel geluid. Over het algemeen zijn de Spanjaarden luidruchtig. Ze praten hard, en ze praten ook erg door elkaar heen.

Dat betekent dat alle omstanders (op een terrasje, in het park, in de bus, in het restaurant , of zelfs: de buren) alles kunnen horen wat er gezegd wordt. Maar dat maakt niets uit.

 

 

Daarbij wordt er ook regelmatig gevloekt tijdens de gesprekken. Dat gebeurt zo veel, door iedereen, dat daarmee de betekenis van de Spaanse (scheld) woorden totaal is afgezwakt en niet zo ‘heftig’ zijn als datzelfde woord in de Nederlandse vertaling zou zijn. Iedereen vloekt in Spanje, van jong tot oud, om het minste of geringste.

Ook luide muziek, een feestje, een TV op vol volumen zijn allemaal geen redenen om te klagen of de politie te bellen, zoals in Nederland. En als er een groepje Spanjaarden gezellig praten langs of onder je raam loopt – ook ook al is dat om 03.00 ’s nachts – zullen ze er niet aan denken zachtjes te doen en zul je geheid wakker worden.

Maar ook dit is iets waarop je hen moeilijk (lees: niet) kunt aan spreken. Geluidsoverlast hoort er bij, in Spanje. Veel geluid is onderdeel van het leven in Spanje.

Lauwe (houdbare) melk

Terwijl er in Nederland vooral verse melk gedronken wordt, zie je in Spanje vooral ‘melk op kamertemperatuur’, en niet de verse melk die Nederlanders zo graag drinken. Er is in Spanje wel verse (gepasteuriseerde) melk te verkrijgen, maar niet bij alle supermarkten. (Carrefour en Mercadona meestal wel). Je kunt er dus maar beter aan wennen: in Spanje zul je vooral houdbare melk drinken.

Als je bij een Spaans gastgezin gaat wonen tijdens je cursus Spaans in Spanje, zul je hier aan moeten wennen.

Brood, pan, sandwhich, bocadillos

Spanjaarden eten best veel brood, m.n. ook bij de warme maaltijd als ‘bijgerecht’. Bij het ontbijt en bij de lunch wordt het weer minder gegeten dan in Nederland.

De Spanjaarden kennen het woord sandwich. Hiermee bedoelen ze een belegde boterham. Het brood waar je boterhammen van snijdt wordt overigens bijna allleen voorverpakt in de supermarkt verkocht, dit is houdbaar brood. Het is bijna altijd wit.

 

 

Bocadillos

Het gangbare brood wat in Spanje veel meer gegeten wordt, lijkt met meest op wat wij ‘stokbroodjes’ of ‘pistoletjes’noemen. De meeste Spanjaarden halen dit elke dag vers bij de bakker.

De belegde broodjes die daarvan gemaakt worden heten bocadillos. Je kunt een bocadillo met van alles beleggen: zoet of hartig, van ham en/of kaas tot Spaanse tortilla, tonijn of pulled pork. Ze worden zowel warm als koud gegeten. Mensen maken hun bocadillos thuis, kopen ze onderweg of in een restaurant.

101 montaditos

Er is een beroemde restaurantketen in Spanje die zich helemaal gespecialiseerd heeft in bocadillos. Deze keten heet: 100 montaditos, en je vindt in alle grote (en kleinere) steden wel een restaurant van deze keten.

http://www.100montaditos.com/

“Montaditos’ komt overigens van het Spaanse werkwoord ‘montar’, wat ‘klimmen’ betekent in het Spaans. Hoewel dit misschien in eerste instantie onbegrijpelijk lijkt, is het toch wel logische: alle toppings en ingrediënten worden op de kleine charmante broodjes “gemonteerd”. Er zijn ‘montaditos’ in alle soorten en maten: heet, zoet of hartig, er is voor iedereen een smaak.

 

 

Elkaar begroeten in Spanje: twee kussen

Met de komst van het coronavirus zijn natuurlijk ook in Spanje de begroetingsrituelen ook veranderd. Maar waarschijnlijk komen de beroemde “dos besos” (twee kussen) snel genoeg weer terug. In andere landen, zoals Thailand, India of Japan, zijn er manieren om elkaar te begroeten waarbij men elkaar niet aanraakt. In veel landen is een handdruk een gebruikelijk begroeting tussen. In Spanje lag dat – voor corona – dus nogal anders: ook onbekenden gaven elkaar twee kussen. Naast kussen worden (werden) er in Spanje volop handengeschud en schouderkloppen gegeven.

De begroeting in Spanje is hiermee ook iets anders als in Latijns-Amerika, waar meestal één kus gegeven wordt (afhankelijk van het land). Daarbij wordt wel onderscheid gemaakt tussen een begroeting van hetzelfde of het andere geslacht: in de meeste landen van Zuid-Amerika geven alleen vrouw/vrouw en vrouw/man elkaar een kus bij de begroeting; man/man gebeurt echter bijna alleen in Argentinie.

 

 

In Spanje ligt het er een beetje aan de mensen met wie je omgaat. Maar, de Spaanse begroeting is (was) altijd van rechts naar links, wat Spanje dan weer onderscheidt van de Italianen, die dit precies andersom doen.

De achternamen (Los apellidos)

In Spanje (en in Latijns-Amerika), is het gebruikelijk dat mensen twee achternamen hebben, in tegenstelling tot in Angelsaksische landen. De eerste achternaam is de eerste achternaam van je vader, en je tweede, de eerste achternaam van je moeder.

De achternamen werden vroeger in Spanje afgeleid van de vroegere beroepsgroep van de familie, de geografische ligging of zelfs van bepaalde de fysieke kenmerken.

Nog iets bijzonders is dat vrouwen in Spanje hun achternaam niet verliezen bij het trouwen, iets wat wel in veel andere landen gebeurt.
 

Spaans leren in Spanje? Kies hier je taleninstituut